Wat is een verslaving?
We zijn allemaal wel een beetje “verslaafd” aan iets. Voor sommigen is het sport, voor anderen chocolade, videogames, shoppen… Verslaving wordt pas problematisch en gevaarlijk wanneer het het dagelijks leven en functioneren van iemand ernstig verstoort. Wat een verslaving onderscheidt van een gewoonte, is het verlies van controle. De persoon voelt een bijna onweerstaanbare drang om te gebruiken of te handelen, zelfs als ze zich bewust zijn van de negatieve gevolgen voor hun gezondheid, relaties of werk.
Een verslaving steunt op twee belangrijke aspecten:
Het woord “verslaving” wordt gebruikt voor veel verschillende dingen… en dat is normaal, want het kan zich op heel wat manieren uiten. Meestal maken we een onderscheid tussen twee grote vormen van verslaving:
Twee vormen van verslaving dus, maar vaak met gelijkaardige mechanismen en moeilijkheden.
Gelukkig kan groepstherapie veel betekenen voor mensen die met een verslaving worstelen. In een veilige en oordeelloze omgeving kunnen mensen die gelijkaardige dingen meemaken elkaar ontmoeten, vrijuit spreken en elkaar steunen. Door ervaringen te delen, te luisteren naar anderen en de solidariteit van de groep kan iedereen stap voor stap vooruitgang boeken. Je ontdekt dat je niet alleen bent – en dat kan echt een verschil maken.
Toch is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen twee soorten groepen: groepstherapie en zelfhulpgroepen.
Groepstherapie wordt geleid door een professionele hulpverlener, zoals een psycholoog. Ze volgt een duidelijk kader en heeft als doel beter te begrijpen wat de onderliggende oorzaken zijn van de verslaving, welke emoties en gedragingen ermee gepaard gaan. De therapeut begeleidt het gesprek en stelt soms oefeningen voor om verder te helpen.
Zelfhulpgroepen zijn vaak eenvoudiger en vrijer. Ze worden meestal geleid door mensen die zelf ervaring hebben met verslaving. In dit soort groep wordt vooral geluisterd en gedeeld. Iedereen mag vertellen wat hij of zij meemaakt en krijgt steun. Er is geen therapie in de strikte zin van het woord, maar onderlinge hulp speelt een zeer belangrijke rol.
Deze twee benaderingen zijn verschillend, maar ze kunnen elkaar perfect aanvullen. Een zelfhulpgroep kan helpen om zich begrepen te voelen, terwijl groepstherapie dieper graaft. Samen vormen ze een waardevolle ondersteuning voor wie uit een verslaving wil geraken.
Is groepstherapie doeltreffend voor alle soorten verslaving?
Nu we kort hebben uitgelegd wat een verslaving is en wat het verschil is tussen groepstherapie en zelfhulpgroepen, kunnen we ons eerlijk afvragen: werkt groepstherapie echt bij verslaving? En zo ja, bij welke vormen (gedragsverslavingen en/of middelenverslavingen)? Zoals gewoonlijk baseren we ons hiervoor op wetenschappelijk onderzoek.
Uit studies blijkt dat groepstherapie effectief is voor zowel middelenverslavingen (zoals alcohol, tabak, drugs…) als gedragsverslavingen (zoals gokken, schermgebruik, dwangmatig shoppen…). De effectiviteit hangt echter af van het type verslaving en van hoe de groep is georganiseerd.
Er is nog onvoldoende onderzoek naar de doeltreffendheid van groepstherapie bij andere gedragsverslavingen zoals bigorexia (een obsessieve drang om intensief te sporten om spiermassa op te bouwen, zelfs met risico op blessures of sociale isolatie – Larousse, 2025).
Therapiegroepen bieden zowel concrete hulpmiddelen om gedrag te veranderen als sociale steun om die verandering vol te houden.
Groepstherapie en zelfhulpgroepen in België
In België bestaan er meerdere bekende zelfhulpgroepen voor de behandeling van middelenverslaving. Bijvoorbeeld Anonieme Alcoholisten (AA) en Anonieme Narcotica (NA) organiseren regelmatig bijeenkomsten voor mensen die worstelen met alcohol- of drugsverslaving.
Andere organisaties zoals vzw Pelican bieden groepstherapie aan voor mensen met zowel middelen- als gedragsverslavingen. Ook het CHU van Namen organiseert groepstherapieën voor verschillende vormen van verslaving.
Wil je graag verder zoeken naar een groep die bij jou past? Bekijk dan hier de lijst met therapeutische groepen die gespecialiseerd zijn in verslavingszorg: [link invoegen].
Je bent niet alleen—er bestaan plekken waar je terechtkan voor steun en begeleiding.
Camille Cuny
